نويسنده: سید امین اتابک قهفرخی - ۱۳٩۱/۱٠/٢٧

مقدمه :

الف) ما معتقدیم «جامعیت و همه جانبه بودن قوانین اسلام آنچنان است که اگر کسی آن را بشناسد، معترف خواهد شد که از حد و مرز فکر بشر بیرون است و ممکن نیست زاییده قدرت علمی‌و تفکر انسان باشد». معارف اسلامی ‌و آثار دینی «برای همه امور قانون و آداب آورده است»، «هیچ حرکت و عملی از فرد یا جامعه نیست، مگر اینکه اسلام برای آن حکمی‌مقرر داشته است» و همچنین «اطمینان داریم که اسلام در بردارنده پاسخ به نیازهای مردم است». با این وجود هنگامی‌که وضعیت کنونی جامعه اسلامی‌را از نظر می‌گذرانیم، می‌بینیم که با انواع و اقسام مشکلات و نارسایی‌های فکری مواجهیم . در بعد نظری، انبوهی از سؤالها و شبهات- خصوصاً برای نسل جوان- بی‌پاسخ باقی مانده که به تناسب حجم و تنوع این شبهات، برای آنها پاسخ‌های آرامش بخشی ارائه نمی‌شود. این معضل، به همراه عملکرد ناصواب بعضی از منسوبین به دین، بسیاری از بی اعتمادی‌ها و کج رویها را در حیطه عمل به دنبال آورده است.


برخی از عوامل این افتراق و نارسایی عبارتند از:
1 ) در بسیاری از تبلیغ‌ها و یا آموزش‌های دینی، به علت عدم همزبانی و سنخیت محتوا و متن، با فهم و فرهنگ مخاطب، نه تنها تبلیغ و تبیین درستی از معارف دینی ارائه نمی‌شود، بلکه مطالب ثقیل و کلیشه ای، به گونه‌‌ای در مخاطب ایجاد ملالت و خستگی می‌کند که مخاطب، انگیزه و رغبت برای شنیدن و آموختن را از دست داده، و در نتیجه هر چه مبلغ بیشتر بگوید مخاطب بیشتر می‌گریزد.
2 ) عدم نیاز سنجی و نپرداختن به نیازهای واقعی جامعه یکی دیگر از عوامل این نارسایی به شمار می‌رود، و این در حالی است که «ما معتقدیم اسلام به صورت یک مکتب مترقی قادر است تمامی‌نیازهای بشر را تأمین کند و مشکلات او را حل نماید»  و پرداختن به موضوعاتی جدا از مسائل جامعه نه تنها دردی را درمان نمی کند بلکه بر سردرگمی ها می افزاید.
3 ) در نظر نگرفتن اقضائات زمانه از دیگر مشکلات است، در حالیکه «متقضیات عصر ایجاب میکند که بسیاری از مسائل مجدداً مورد ارزیابی قرار گیرد»  پر واضح است که در نظر نداشتن پیشرفت زمانه و قناعت به ارزیابی‌های گذشته، باعث برداشت نامطلوبی از دین در مواجهه با مسائل جدید می‌شود و از آن چهره‌‌ای ناتوان ترسیم کرده، آن را به عنوان رسم و رسومی‌کهنه و زنگار گرفته معرفی می‌نماید.
ب )دشمن همواره در طول تاریخ برای رسیدن به اهداف خود به مبارزه با این نظام و اسلام پرداخته که پس از پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی مسیر حرکت خود را تغییر داده و مقام معظم رهبری در سخنان خود از آن به تهاجم فرهنگی ، شبیخون فرهنگی ، قتل عام فرهنگی و جنگ نرم یاد می کنند و می فرمایند (( مخالفان نظام در جنگ نرم با استفاده از ابزارهای فراوان تبلیغاتی و ارتباطاتی، ایمانها، معرفت ها، عزم ها، و پایه ها و ارکان یک نظام و کشور را مورد تهاجم قرار می دهند که مقابله با آن نیازمند حضور هوشیارانه، آگاهانه، و همراه با تدبیر در وسط میدان است . مقام معظم رهبری در دیدار رئیس و نمایندگان مجلس خبرگان رهبری 2/7/88 )) که این سخنان رهبر انقلاب وظیفه خطیر ما را در این جنگ یاد آور می شود.

توجه به نقش عالمان موفق دینی به عنوان الگو و اسوه‌های قابل پیروی که چالشها را به خوبی شناسایی کرده و در مقابله با آنها به بهترین روش، حرکتهای تأثیرگذاری را ایجاد کرده‌اند از اهمیت به سزایی برخوردار است. لذا بررسی ویژگی‌های کسانی که با این نوع دغدغه‌ها آثار گرانباری خلق کرده‌اند. لازم و ضروری است. در میان اسلام شناسان و عالمان دینی معاصر استاد شهید مرتضی مطهری(رحمه‌الله‌علیه) از معدود قهرمانان این میدان است که آثار او در مقایسه با آثار دیگر اندیشمندان بزرگ، دارای ویژگی‌ها و ممیزات منحصر به فردی است و به خاطر همین ویژگی‌هاست که بر مطالعه این مجموعه آثار برای ورود به مباحث اسلامی‌تأکید و توصیه شده است.

ویژگی‌های آثار شهید مطهری(رحمه‌الله‌علیه)

الف) آثار استاد شهید در عین حال که دارای مبانی عمیق فکری و فلسفی است، مطالب را با زبانی ساده و روان و قابل استفاده برای همگان بیان داشته است. او «با قلمی‌روان و فکری توانا در تحلیل مسائل اسلامی‌و توضیح حقایق فلسفی با زبان مردم، بی غلق و اضطراب به تعلیم و تربیت جامعه پرداخت»

ب) مجموعه آثار شهید مطهری(رحمه‌الله‌علیه)، خلق یک نظام واحد فکری و ارائه چهارچوب مشخصی از اندیشه اسلامی‌است. در نگاه نخست به این مجموعه، اینطور به نظر می‌رسد که ایشان به موضوعات مختلف و پراکنده ای، که در مقاطع مختلف زمانی و مناسبت‌ها و پیشامدها مطرح می‌شده‌اند، پرداخته است. موضوعاتی همچون آزادی، حقوق زن، ایرانیت و اسلامیت، هجرت و جهاد، حماسه حسینی، مهدویت، عدل، جاذبه و دافعه و ... اما در نگاهی عمیق و جامعتر در می‌یابیم که هر چند ایشان نیازهای جامعه را در مقاطع مختلف مورد توجه قرار داده، ولی آثار ایشان از آنجا که همگی از یک منبع و تفکر اصیل اسلامی‌نشأت گرفته است، مجموعه منسجم و منظمی‌را تشکیل می‌دهد که این نظام واحد دارای اصول و فروع و شاخ و برگ و میوه است.

ج) به روز بودن، کارآمدی و کاربردی بودن آثار شهید مطهری(رحمه‌الله‌علیه) ویژگی مهم این آثار است که استاد در صدد توجه دادن و توجه نمودن به اقتضائات زمانه می‌باشد. شناخت و فهم نیازهای ثابت و متغیر جامعه و پاسخگویی عقلانی و مبنایی به آنها در هر زمانی از رموز موفقیت یک اندیشمند مصلح است. استاد با بهره گیری از این شیوه توانسته است کارآمدی مطالبشان را علی رغم گذشت زمان حفظ کند بلکه آن را به عنوان یک طریقه متقن به کسانی که با آثار ایشان مانوس می‌شوند، بیاموزد تا در هر زمانی با شناخت آن مقتضیات به استقبال مسائل و شبهات عصر خود بشتابند.

د) ایمان و تعبد شهید مطهری(رحمه‌الله‌علیه) در عین عقلانیت و بهره جستن از تفکر و اندیشه از ویژگی‌های بارز ایشان است به گونه‌‌ای که در آثار و سیره عملی ایشان هر یک از این دو جنبه، دیگری را تحت الشعاع قرار نمی‌دهد. او ثابت نمود که تفکر عقلانی با تعبد وحیانی نه تنها منافاتی ندارد، بلکه هر دو موید و مکمل یکدیگرند.

شهید مطهری(رحمه‌الله‌علیه) در مباحث، نشان داد که تعبد، مساوی با تعصب و بی منطقی نیست، علمی‌بودن، بی دینی و اباحه گری را به دنبال نخواهد داشت. در سراسر آثار ایشان نقد و چون و چرا و پرسش به چشم می‌خورد. او مسائل را آگاهانه تحلیل می‌کرد و نمی‌خواست که دیگران هم چیزی را چشم بسته بپذیرند، در عین حال که سرشار از ایمان و باور دینی بود، خود و دیگران را مستدلاً ملزم به رعایت جزئی ترین دستورات دینی می‌نمود.آثار شهید مطهری(رحمه‌الله‌علیه) در پی تربیت متعبدان عاقل و عاقلان متعبد است.

هـ) از آنجا که«هر نظامی‌موجودی خود را نیازمند به یک نظام فکری و عقیدتی به عنوان تکیه گاه و پشتوانه می‌داند» . و با توجه به تصریح ولی معظم فقیه مبنی بر اینکه« آثار شهید مطهری(رحمه‌الله‌علیه) مبنای فکری نظام جمهوری اسلامی‌است»، پس لازم و ضروری است که برای حفظ و تداوم این نظام اسلامی‌به صورت جدی، فراگیر و برنامه ریزی شده به آثار شهید مطهری(رحمه‌الله‌علیه) پرداخته شود. برای نظامی‌همچون نظام جمهوری اسلامی‌که با انواع و اقسام مشکلات و مسائل مواجه است، شرط لازم ماندگاری و تداوم، تبیین مبانی فکری بر اساس مکتب می‌باشد.

و) در مورد هیچ مجموعه آثاری به مانند آثار شهید مطهری(رحمه‌الله‌علیه). از جانب بزرگان دین و معتمدین علمی‌و دینی به ره پویان هدایت و سعادت به این مقدار سفارش و توصیه بر مطالعه و حفظ آن نشده است. نمونه بارز آن توصیه حضرت امام(رحمه‌الله‌علیه) است که قلم و زبان او را بدون استثناء آموزنده و روانبخش می‌دانند و مواعظ و نصایح او را که از قلبی سرشار از ایمان و عقیدت نشأت گرفته، برای عارف و عامی‌سودمند و فرح زا توصیف می‌نمایند  و می‌فرمایند: «آثاری که از او هست بی استثناء همه آثارش خوب است، من کس دیگری را سراغ ندارم که بتوانم بگویم بی استثناء آثارش خوب است ایشان بی استثناء آثارش خوب است ، انسان ساز است.»  می‌فرمایند «من به دانشجویان و طبقه روشنفکران متعهد توصیه می‌کنم که کتابهای این استاد عزیر را نگذارند با دسیسه‌های غیر اسلامی‌فراموش شود.»

چرا آثار شهید مطهری(ره) را بخوانیم؟

برای این که نردبان اندیشه خود را در جاى محکمى قرار دهیم ، بهترین زیر بناى فکرى آن است که مقام معظم رهبرى (دام ظلّه الوارف) در مورد آن فرموده‏اند: آن چیزى که ما میتوانیم بگوییم این است که: «مبناى فکرى انقلاب» تفکّرات شهید مطهرى است و لا غیر...

الف) نظر اسلام در مورد زن چیست؟ بالأخره روش تربیت اسلامى بر چه اصولى تکیه دارد؟ عقیده ما در مورد جهان آخرت چگونه باید باشد؟ این‏ها و صدها سؤال دیگر ذهن بسیارى از ما را مشغول کرده است و براى یافتن جواب، یا مرجعى براى پاسخگویى پیدا نمیکنیم یا با جوابهاى متفاوت و متضادّ روبرو می‏شویم و یا اگر کمر همّت میبندیم تا با مراجعه به منابع اصیل معارف اسلامى جواب خود را بیابیم، در پیمودن راه دشوارى که براى جداکردن حقّ از باطل و سخن مستند از دروغ و کتاب صحیح از تحریف شده و کلام واقعى از تقیّه و نقل صادقانه از مغرضانه و... وجود دارد درمانده میشویم. بهتر آن است که پاسخ تمام پرسشهاى خود را در میان آثار شخصیتى جستجو کنیم که مراحل دشوار تاریخ، ادبیات، منطق، فلسفه، فقه، اصول، رجال، کلام، تفسیر و عرفان را با موفقیّت کم نظیرى پیمود و روح مطهّرش که معطّر به ولایت واقعى معصومین بود، ذهن جوّال و استعداد خارق العاده‏ اش را یارى نمود تا عصاره آن معارف را در قالب کلمات ساده‏ اى بریزد و معجزه‏ آسا تصویر جامع‏الاطرافى از آموزه‏هاى اسلام را آماده استفاده مشتاقان نماید.

این است که مقام معظّم رهبرى (دام ظلّه) میفرمایند: امروز جوانان ما، دانشجویان ما، معلّمان ما، کارگران ما اگر میخواهند در زمینه افکار اسلامى عمق پیدا کنند و پاسخ سؤالات خود را پیدا نمایند باید به کتابهاى شهید مطهرى مراجعه کنند.

ب) همه ما میدانیم که براى ساختن یک بناى محکم و پایدار، قبل از آن که مصالح خوب و با کیفیّتى را به کار گیریم نیازمند یک نقشه دقیق و معقول هستیم تا بر اساس آن، پایه و شالوده محکمى ایجاد و نصب ستونها و بالابردن دیوارها آغاز شود. کسانى که در وادى تفکّر قدمى برداشته‏ اند این حقیقت مهم را دریافته‏ اند که اگر انسان پایه‏ هاى تفکّر خویش را بر اساس اصول قطعى و خدشه‏ ناپذیرى استوار نکرده باشد دیر یا زود در برابر امواج سهمگین سؤال و شبهه ، نه تنها توان مقاومت و پاسخگویى ندارد بلکه در دانسته‏ هاى قبلى خویش نیز تردید میکند و سرانجام خسته و ناامید، با حسرت فرصتهاى از دست رفته در انتظار آینده مبهم و بی ثمر خویش مینشیند. درست مانند کسى که بهترین مصالح ساختمانى را در زمینى سست و شنى به کار میبرد و با کوچکترین لرزه جز تلّى از خاک و سنگ بیمصرف در برابر خود نمیبیند.

براى فرار از این عاقبت شومِ فکرى، باید ابتدا اصول قطعى و محکمى را بپذیریم و آنگاه قدم به قدم در مسیر علم و دانش گام برداشته، با استدلال مناسب به استقبال مسائل مختلف برویم. البته این توهّم پیش نیاید که قرار است مقلّد بى چون و چراى افکار و نظرات شهید مطهرى باشیم، زیرا به جز کلامى که متّصل به سرچشمه وحى است، هرچه باشد در تضارب افکار عرصه‏ هاى علمى دستخوش تحوّل و تکامل میگردد. بلکه غرض آن است که نردبان اندیشه خود را در جاى محکمى قرار دهیم و بهترین زیر بناى فکرى آن است که مقام معظم رهبرى (دام ظلّه) در مورد آن فرموده‏ اند: آن چیزى که ما میتوانیم بگوییم این است که: «مبناى فکرى انقلاب» تفکّرات شهید مطهرى است و لا غیر.

ج) هر یک از ما معمولاً جاى خالى مطالب سودمند، جذّاب، روان و متنوّع را در مطالعات خود احساس میکنیم. نیازى که بسیارى از ما داریم معرّفى منابع مناسبى براى گسترش مطالعه و کسب اطّلاعات عمومى و اسلامى بیشتر و کارآمد است. (البتّه این درخواست و احساس نیاز معمولاً در هیاهوى زندگى امروزى و یکنواختى کشنده آن گم میشود ولى در خلوت تنهایى خود متوجّه این نقص بزرگ میشویم.)

مجموعه کتابهاى شهید مطهرى ‏قدس سره به عنوان کتابخانه نسبتاً جامعى از علوم اسلامى منبع مناسبى براى بالا بردن سطح آگاهیها و پرکردن اوقات فراغت همه ماست. حضرت امام خمینی قدس سره در سومین سالگرد شهادت استاد فرمودند: «آثارى که از او هست بی استثناء همه خوب است و من کس دیگرى را سراغ ندارم که بتوانم بگویم بی استثناء آثارش خوب است، ایشان بی استثناء آثارش خوب است» .

د) یکى از مشکلاتى که هنگام بررسى افکار بروز می کند رعایت نکردن نظم منطق پاسخ گویى است. به عنوان مثال گفتگوى یک کارمند با ارباب رجوع را در نظر بگیرید که هیچ‏کدام متوجّه تقاضاى طرف مقابل نمی شود و بدون توجّه به سخنان او با حرارت و عصبانیّت بر گفته خود پافشارى می کند؛ یا جوانى که با قصد شرکت فعّال در جمع دوستانش، مطالب و شواهد مختلفى را با هیجان تعریف می کند ولى متأسّفانه به علّت ناآشنایى با «منطق گفتار» هم خود ناراحت و سرخورده می شود و هم دوستانش او را به پراکنده‏ گویى و عدم جذابیّت متّهم میکنند.

همه ما در ارتباط با دیگران نیازمند شیوه‏اى علمى و کارآمد براى رعایت نظم و منطق پاسخ گویى هستیم و کسانى که اندک آشنایى با ادبیّات شهید مطهرى‏ قدس سره دارند می دانند که کتابهاى ایشان روشى بدیع و مفید را در فهم مسائل و چگونگى پاسخگویى، آموزش می دهد. حضرت امام خمینى ‏قدس سره در دومین سالگرد شهادت ایشان فرمودند: «او با قلمى روان و فکرى توانا در تحلیل مسائل اسلامى و توضیح حقایق فلسفى با زبان مردم و بى قلق و اضطراب به تعلیم و تربیت جامعه پرداخت. آثار قلم و زبان او بى استثناء آموزنده و روانبخش است. »

خلاصه این که مجموعه کتابهاى شهید مطهرى ‏قدس سره از هر زاویه‏اى که مورد بررسى قرار گیرد بى نظیر و مطالعه آنها بسیار مفید و ضرورى است.

سید امین اتابک قهفرخی
استفاده از مطالب این وبلاگ با ذکر منبع بلامانع است . با رای دادن به وبلاگ کلام مطهر در جشنواره وبلاگ های برتر ایرانی به ما کمک کنید.
نويسندگان وبلاگ:
کدهاي اضافي کاربر :






Powered by WebGozar