نويسنده: سید امین اتابک قهفرخی - ۱۳٩۱/۱۱/۱٠

شهید مطهری نقّاد اندیشه ها بود. بخش مهمی از آثار استاد شهید مرتضی مطهری به نقد و بررسی اندیشه های مختلف و پاسخگویی به پرسش ها و ابهامات فکری اختصاص دارد . او به نقد و بررسی ارتجاع و تحجّر می پرداخت. افکار به ظاهر نو و مترقّی نیز از نگاه تیزبین او در نمی ماند. استاد شهید مرتضی مطهری با تکیه بر نقش عقل ناقد، گاه اخباری گری، اشعری گری، خارجی گری و وهابیّت و جمود فکری را به نقد می کشید و گاهی به مارکسیسم و لیبرالیسم و ناسیونالیسم و کاپیتالیسم و دیگر ایسم های شرقی و غربی می پرداخت و به عیار سنجی آنان می نشست. ایشان در همین زمینه در مقدمه کتاب عدل الهی می فرمایند :(( این بنده از حدود بیست سال پیش که قلم به دست گرفته، مقاله یا کتاب نوشته‏ ام، تنها چیزی که در همه نوشته‏ هایم آن را هدف قرار داده‏ ام‏ حل مشکلات و پاسخگویی به سؤالاتی است که در زمینه مسائل اسلامی در عصر ما مطرح است. ))


استاد شهید مرتضی مطهری در مقام نقد سخن دیگران و بیان شبهه، بهتر از خود شبهه سازان، آن را باز می گفت و کوچکترین تحریفی در افکار دیگران روا نمی داشت. او هنگام نقد، ضعیف ترین نظرات را نیز بیان می کرد و از طعنه و تحقیر و جوسازی به دور بود. ایشان در این باره در کتاب انسان کامل در بخش نقد و بررسی مکتب عرفان چنین می فرمایند :(( منظور از نقد، نقد به معنی واقعی است که به معنی ایراد گرفتن نیست. نقد به معنی واقعی مانند عمل صرّاف است، یعنی آن کاری که صرّاف با یک سکه انجام می دهد. او سکه را به محک می گذارد و عیارش را به دست می آورد، می خواهد بفهمد چند درصد یک سکه طلای خالص یا نقره خالص است و چقدر مخلوط دارد. بنابراین نه این است که نقد کردن همه اش رد کردن باشد. نقد کردن یعنی این که ببینیم که با معیارها و محک های اسلامی، آن سکه ها چه از آب در می آید. سکه ای را فلاسفه عرضه داشته اند و سکه هایی را عرفا عرضه داشته اند و سکه هایی را مکتب های دیگر. ما اینها را یک یک طرح می کنیم، و تا سکه های دیگران را دقیقاً بررسی نکنیم نمی توانیم سکه اسلامی را بشناسیم که آن سکه ای که اسلام طرح و پیشنهاد می کند چگونه سکه ای است، و الّا اگر اینها را طرح نکنیم و من از پیش خودم بگویم که ارزشهای اصیل انسانی عبارت از فلان چیزهاست، مطمئن هستم یک نفر هم نیست که بگوید خیر، یک چیز دیگر هم در اینجا هست و یا بگوید چرا این یک ارزش است و دیگری یک ارزش نیست؟ ولی وقتی که مکتب های دیگر را طرح میکنیم و به معنای واقعی نقد میکنیم یعنی در محک اسلامی می گذاریم، آن وقت می توانیم خیلی منطقی و مستدل بگوییم که ارزشهای اسلامی در باب انسان و ارزشهای انسانی که اسلام برای آنها واقعاً ارزش قائل است چیست. ))

از آثار و برکات مطالعه کتب استاد شهید مرتضی مطهری، این است که انسان به صورت ناخودآگاه اهل نقد می شود و نمی تواند از هر اندیشه ای به سادگی عبور کند. این روحیه نقّادی که به برکت مطالعه آثار شهید مطهری به وجود می آید به حدی است که مطالعه کننده حتی در برخی موارد به خود شهید مطهری هم نقد وارد می کند و اشکال می گیرد.

باید منصفانه نقد کرد همانگونه که روحیه انصاف بر تمام تالیفات استاد مطهری حاکم است. این روحیه باید برای همه افراد جامعه، به خصوص دانشجویان، اهل علم و قلم سرمشقی باشد تا بتوانند با نقد منصفانه، مشکلات را حل کنند، نه این که باعث پیچیده شدن مشکلات شوند.

استاد شهید مرتضی مطهری نقد را به معنای تجزیه کردن سخن، یعنی جدا کردن عناصر درست از عناصر نادرست می داند. این امر در رفتار و نوشته های شهید، آشکار است.

افرادی که به مطالعه کتاب های شهید مطهری می پردازند ممکن است در ابتدا، سؤالات زیادی در ذهنشان پدید آید، اما پس از مطالعه یک دوره کامل آثار ایشان متوجه می شوند که بسیاری از سؤال هایشان پاسخ داده شده است.

اگر مطالعه آثار شهید مطهری بر اساس سیر منطقی انجام پذیرد می توان پاسخ بسیاری از سؤالاتی که در ضمن مطالعه کتب ایشان پیش می آید را در مطالعه کتب بعدی پیدا نمود. به عنوان مثال استاد شهید مرتضی مطهری در کتابهای مختلقی به تبیین مسأله نسبیت اخلاق پرداخته است که اگر خواننده در یکی از این آثار متوقف شود، سوالات زیادی در ذهنش ایجاد می گردد. ولی با مطالعه مسأله نسبیت اخلاق در کتاب هایی چون « اسلام و مقتضیات زمان »، « خاتمیت » و ... می توان به ابعاد مختلف آن رسید و بیشتر سؤالات هم پاسخ خود را پیدا خواهد کرد.

استاد شهید مرتضی مطهری با نقد منصفانه و با توجه به شناخت زمان و مکان، راه صحیح نقد را به ما نشان داده است. ما می توانیم با مطالعه آثار او، در مسیر نقد صحیح قدم برداریم.

 

مراجع و منابع:

1) برگرفته و تلخیص از کتاب نقطه آغاز آزاد اندیشی نوشته عباس هژبر ( عباس رضوانی نسب) چاپ اول 1384 نشر جمال

2) کتاب عدل الهی نوشته استاد شهید مرتضی مطهری

3) کتاب انسان کامل نوشته استاد شهید مرتضی مطهری

سید امین اتابک قهفرخی
استفاده از مطالب این وبلاگ با ذکر منبع بلامانع است . با رای دادن به وبلاگ کلام مطهر در جشنواره وبلاگ های برتر ایرانی به ما کمک کنید.
نويسندگان وبلاگ:
کدهاي اضافي کاربر :






Powered by WebGozar