نويسنده: سید امین اتابک قهفرخی - ۱۳٩۱/۱۱/۱٦

شهید مطهری اهل عبادت و تزکیه روح بود. ایشان درباره اخلاق، به خصوص فلسفه اخلاق، مطالب زیادی را به یادگار گذاشته است. استاد در نوشتار و گفتار خود تلاش می کرد که ناهنجاری ها و کژی هایی که به حوزۀ اخلاق اسلامی راه یافته است را بشناساند.

ایشان معتقد بودند که اخلاق اسلامی را باید از هر گونه گفتاری که از آن بوی پستی به مشام می رسد پاک کرد. ایشان هم معتقد بودند که مسائل اخلاقی نباید جنبۀ یادگیری صرف داشته باشد بلکه باید در عمق جان نفوذ کند و روح را تحت تأثیر قرار دهد. استاد شهید مرتضی مطهری در این باره چنین می نویسد: (( یکی از علل عدم موفقیت در تزکیه نفس این است که تعلیم اخلاقی در میان ما به صورت تعلیم و تدریس وجود دارد نه به صورت سازندگی و درمان گری. ))


استاد شهید مرتضی مطهری درباره تزکیه نفس در جلد دوم کتاب یادداشت های استاد در بخش یادداشت تزکیه نفس چنین می نویسد :(( تزکیه نفس در خود قرآن آمده است. ... آیات قرآن از قبیل « قد افلح من زکیها و قد خاب من دسیها » و آیۀ « أرأیت من اتخذ الهه هواه » و آیۀ « و اما من خاف مقام ربه و نهی النفس عن الهوی » و آیات مشعر به نفس امّاره، لوّامه، مطمئنه و آیات مربوط به قلب سلیم و یا قلوب خاشعه و یا قاسیه و غیره، دلیل بر مدعاست. ))

شهید مطهری که از محضر علاّمه طباطبایی و امام خمینی استفاده کرده بود، در راه تذهیب نفس، کوشش فراوان داشت. ایشان در نامه ای به فرزند خود چنین می نویسد :(( حتی الامکان از تلاوت روزی یک حزب قرآن که فقط پنج دقیقه طول می کشد مضایقه مکن و ثوابش را هدیه به روح مبارک حضرت رسول اکرم(ص) بنما که موجب برکت عمر و موفقیت است. ))

مقام معظم رهبری آیت الله خامنه ای در مورد تقید استاد شهید به امور معنوی در جلد دوم کتاب مصلح بیدار ( صفحه 320 ) چنین می فرمایند :(( این بزرگوار هر شب مقید بود که قبل از خواب قرآن بخواند، عادت دیرینی بود که آن را ترک نمی کرد. اهل نافله و اهل توجه در حال نماز بود. یک وقتی در حالت دل گرفتگی، به من و یکی از دوستانمان که در منزل ایشان بودیم و صحبت می کردیم، گفت: من دوست دارم بروم قم و مشغول ریاضت و عبادت و عرفان بشوم؛ این کشش روحی او بود. ))

عبادت ها و مناجات های شبانه استاد شهید مرتضی مطهری، نقش مهمی در زندگی ایشان داشت.  فرزند استاد مطهری چنین می گوید :(( شبی که خبر ترور را شنیدیم همگی تا صبح بیدار بودیم. در حدود دو و نیم بعد نیمه شب بود که زنگ ساعتی که ایشان را مطابق معمول برای نماز شب بیدار می کرد، به صدا در آمد، ولی دیگر او در قید حیات نبود تا نماز شب بخواند. او نماز شبش را در میان خون پاکش، زودتر از موعد نماز شب، در تاریکی خیابان خوانده بود. ))

استاد مطهری تقوی را نیرویی روحانی میداند که بر اثر تمرین های زیاد پدید می آید و پرهیزهای معقول و منطقی، مقدمۀ پدید آمدن این حالت روحانی می شود. این حالت روح را نیرومند و شاداب می کند و به آن مصونیّت می دهد. استاد شهید مرتضی مطهری در این باره در کتاب سیری در نهج البلاغه در بخش عمده ترین بخش های نهج البلاغه چنین می نویسد :(( اگر نیروی روحانی تقوا در روح فردی پیدا شد ضرورتی ندارد که محیط را رها کند. بدون رها کردن محیط، خود را پاک و منزّه نگه می دارد، بر خلاف دستۀ دیگر که از این نیرو بی بهره اند اگر بخواهند خود را از گناهان مصون و محفوظ نگهدارند چاره ای ندارند جز این که خود را از موجبات گناه دور نگهدارند و چون همواره موجبات گناه در محیط اجتماعی وجود دارد ناچارند از محیط، کنار بکشند و انزوا و گوشه گیری اختیار کنند. ))

شهید مطهری نه تنها خود را از صحنه های اجتماعی و سیاسی کنار نکشید بلکه به کمک دیگران شتافت و آنان را نجات داد. او مالک حوزۀ وجود خود شده بود. امیرالمؤمنین علی (ع) در خطبه 16 نهج البلاغه در مورد تقوا چنین می فرماید :(( اَلا وَ اِنَّ التَّقْوى مَطایا ذُلُلٌ حُمِلَ عَلَیْها اَهْلُها، وَ اُعْطُوا اَزِمَّتَها فَاَوْرَدَتْهُمُ الْجَنَّةَ . مَثَلِ تقوا، مَثَل مرکب هاى راهوار و مطیع و رام است که مهارشان به دست سواره هاى آنها سپرده شده است و آن مرکب ها با آرامش، سوارهای خود را به سوی بهشت می برند. ))

استاد شهید مرتضی مطهری برای هماهنگ ساختن دو کانون عقل و دل، تهذیب نفس را پیشنهاد می کند و در کتاب بیست گفتار در گفتار چهاردهم با عنوان عقل و دل می فرماید: (( در مقام تهذیب نفس و تحصیل اخلاق، همیشه یک جنگ و ستیز عجیب بین‏ دو کانون عقل و دل درگیر است. تهذیب نفس و تربیت برای هماهنگ ساختن‏ این دو کانون است، مستلزم ضبط و کنترل خواهشهای دل است. اساساً نظم و انضباط از کانون عقل ناشی می‏شود و آشفتگی و خودسری از کانون دل. ))

بنابراین برای تربیت و تهذیب نفس ( که بسیار دشوار است ) انسان باید در کشاکش عقل و دل و در مبارزه با نفس امّاره، از ایمان کمک بگیرد. با مطالعه آثار و کتب استاد شهید مرتضی مطهری می توان به روح لطیف این مرد الهی پی برد و آن را به عنوان الگو و سرمشق برای زندگی انتخاب نمود.

 

مراجع و منابع:

1) برگرفته و تلخیص از کتاب نقطه آغاز آزاد اندیشی نوشته عباس هژبر ( عباس رضوانی نسب) چاپ اول 1384 نشر جمال

2) کتاب یادداشت های استاد، جلد 2، نوشته استاد شهید مرتضی مطهری

3) کتاب مجموعه ای مصور از زندگانی متفکر شهید استاد مرتضی مطهری ( لمعاتی از شیخ شهید )

4) کتاب مصلح بیدار، جلد دوم، صفحه 320

5) کتاب سیری در نهج البلاغه، نوشته استاد شهید مرتضی مطهری

6) نهج البلاغه

7) کتاب بیست گفتار، نوشته استاد شهید مرتضی مطهری

سید امین اتابک قهفرخی
استفاده از مطالب این وبلاگ با ذکر منبع بلامانع است . با رای دادن به وبلاگ کلام مطهر در جشنواره وبلاگ های برتر ایرانی به ما کمک کنید.
نويسندگان وبلاگ:
کدهاي اضافي کاربر :






Powered by WebGozar