8 دست یابی به تربیت جامع

شهید مطهری، تربیت را پرورش دادن استعدادهای بالقوه و درونی می داند و در کتاب آزادی معنوی در بخش آزادی معنوی می فرمایند :(( موجودات زنده برای‏ رشد و تکامل به سه چیز احتیاج دارند 1- تربیت 2- امنیت 3- آزادی . تربیت عبارت است از یک سلسله عوامل که موجودات زنده برای رشدشان‏ به آنها احتیاج دارند .))

شهید مطهری نیز در کتاب تعلیم و تربیت در اسلام در بخش پرورش استعدادها می فرمایند :(( تربیت عبارت است از پرورش دادن، یعنی استعدادهای درونی‏ را که بالقوه در یک شی‏ء موجود است به فعلیّت در آوردن و پروردن. و لهذا تربیت فقط در مورد جاندارها یعنی گیاه و حیوان و انسان صادق است و اگر در مورد غیر جاندار این کلمه را به کار ببریم مجازاً به کار برده‏ایم، نه اینکه به مفهوم واقعی، آن شی‏ء را پرورش‏ داده‏ایم؛ یعنی یک سنگ و یا یک فلز را نمی‏شود پرورش داد آنطور که یک‏ گیاه یا یک حیوان و یا یک انسان را پرورش می‏دهند. این پرورش دادنها به معنی شکوفا کردن استعدادهای درونی آن موجودها است که فقط در مورد موجودهای زنده صادق است. و از همین جا معلوم می‏شود که تربیت باید تابع‏ و پیرو فطرت، یعنی تابع و پیرو طبیعت و سرشت شی‏ء باشد. ))

ایشان نیز در جلد سوم کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم در مقاله هشتم با عنوان ضرورت و امکان چنین مینویسد :(( علمای اخلاق می گویند « تربیت عبارت است از فن تشکیل عادت، و عادت برای بشر، طبیعت ثانیده می شود ». معنای این جمله این است که ساختمان روحی انسان قابل انعطاف است و هر حالت جدیدی را به وی بدهند و مدتی ادامه بدهند آن حالت جدید صفت راسخه می شود.))

تربیت جامع یعنی پرورش استعدادهای فکری در کنار استعدادهای روحی و جسمی که در واقع، همان نظام مهم اسلام در پاسخگویی به سه نیاز مهم فکری، روحی و جسمی انسان است. اگر اصول تربیتی ناقص باشد انسان ناقص است. راه دست یابی به تربیت جامع، تحصیل تفکر و بینش جامع است. یکی از برکات مطالعه کتب شهید مطهری به دست آوردن تفکر ناب و زلال اسلامی است.

بزرگ ترین درد انسان شناسی معاصر، مسأله تجزیه انسانیت است. منظور از تجزیه انسانیت این است که با شخصیت وجودی انسان به صورت یک بعدی برخورد شود و به تمام استعدادهای او پاسخ مناسب داده نشود.

انسان از لحاظ روحی، زمانی به اعتدال می رسد که تمام استعدادهایش به صورت مساوی، بهره خودشان را ببرند. راه رسیدن به این جامعیّت، فراگیری بینش جامع است، چون بینش بیشترین تأثیر را در عمل انسان دارد. استاد شهید مرتضی مطهری، اسلام را دینی همه جانبه می داند و در کتاب وحی و نبوت بخش مشخصات اسلام از نظر ایدئولوژی ایشان چنین می نویسد: (( همه جانبگی از جمله امتیازات اسلام نسبت به ادیان دیگر است و به تعبیر درست تر، از جمله ویژگی های صورت کامل و جامع دین خدا نسبت به صورت های ابتدایی، جامعیت و همه جانبگی است. ))

بر اساس همین اندیشه است که استاد شهید مرتضی مطهری در کتاب تعلیم  و تربیت در اسلام در بخش عوامل تربیت (1) چنین می نویسد :(( انسان اسلام ، انسان جامع است. ما همیشه باید علی ( ع ) را نمونه قرار بدهیم. همین علی که در خلوت عارفانه خودش‏  اینچنین است، ما می‏بینیم در مسؤولیتهای اجتماعی، حداعلی حساسیت را دارد، و انسانی که اسلام می‏خواهد، چنین است .))

حضرت امام خمینی (ره) درباره جامعیت اسلام در کتاب اسلام ناب در کلام و پیام امام خمینی در فصل اول ( صفحه 9 ) چنین می فرماید :(( اسلام همان طوری که به معنویات نظر دارد و همان طوری که به روحیّات نظر دارد و تربیت دینی می کند و تربیت نفسانی می کند و تذهیب می کند، همان طور به مادیات نظر درد و مردم را تربیت می کند در عالَم؛ که چه طور از مادیات استفاده کنند و چه نظرداشته باشند در مادیات. اسلام مادیات را همچو تعدیل می کند که به الهیات منجر می شود. اسلام در مادیات به نظر الهیات نظر می کند و در الهیات به نظر مادیات نظر می کند. اسلام جامع مابین همه جهات است. ))

استاد شهید مرتضی مطهری در کتاب وحی و نبوت، مشخصات اسلام را در سه بخش 1- عقاید 2- اخلاق 3- احکام بیان می نماید. از آنجا که استاد مطهری یک اسلام شناس جامع است، می توان برای فراگیری بینش جامع در این زمینه به آثار ایشان مراجعه نمود.

مراجع و منابع:

1) برگرفته و تلخیص از کتاب نقطه آغاز آزاد اندیشی نوشته عباس هژبر ( عباس رضوانی نسب) چاپ اول 1384 نشر جمال

2) کتاب آزادی معنوی نوشته استاد شهید مرتضی مطهری

3) کتاب تعلیم و تربیت در اسلام نوشته استاد شهید مرتضی مطهری

4) کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم جلد سوم نوشته استاد شهید مرتضی مطهری

5) کتاب وحی و نبوت نوشته استاد شهید مرتضی مطهری

6) کتاب اسلام ناب در کلام و پیام امام خمینی، تبیان، دفتر پنجم

/ 0 نظر / 23 بازدید